In opdracht van de Gemeente Deventer zijn acht faunapassages (zes dassentunnels en twee wildbruggen) in de periode augustus–oktober 2025 onderzocht op gebruik en effectiviteit. De resultaten tonen grote verschillen in functioneren. Slechts één tunnel functioneert zeer goed, met veelvuldige en structurele passages van das, boommarter, steenmarter en bunzing. Twee dassentunnels functioneren matig met beperkt gebruik door enkele soorten. De wildbruggen over het Overijssels Kanaal en de A1 laten aanwijzingen voor gebruik zien, maar hun effectiviteit wordt beperkt door menselijke verstoring door medegebruik and landschappelijke barrières. De overige faunapassages functioneren slecht tot zeer slecht; daar werden nauwelijks of geen daadwerkelijke passages vastgesteld.
De effectiviteit blijkt sterk afhankelijk van ligging, aansluiting op bestaand leefgebied, aanwezigheid van vaste dierwissels, droogte van de tunnel en beperkte verstoring. Slecht functionerende passages liggen vaak in intensief agrarisch gebied, kampen met wateroverlast of dichtgegroeide mondingen, of worden beïnvloed door menselijke activiteit en markering door huis- en andere dieren. Conclusie: slechts een klein deel van de onderzochte faunavoorzieningen levert aantoonbaar een substantiële bijdrage aan veilige migratie en habitatverbinding; gerichte aanpassingen in inrichting, onderhoud en situering zijn noodzakelijk om het ecologisch rendement van de overige passages te verbeteren.
Als bijzondere bijvangst is een wasbeerhond vastgelegd, voor het eerst in de gemeente Deventer.
Meer over onderzoek naar het functioneren van faunapassages en wegenecologie
In opdracht van gezamenlijke landgoederen op de Utrechtse Heuvelrug bij Amersfoort voert EcoNatura momenteel een landschapsecologisch onderzoek en monitoring uit naar wolven in een van de meest moderne cultuurlandschappen van Nederland—een unieke situatie in vergelijking met de meer oorspronkelijke wolvenleefgebieden in Europa.
Het onderzoek vindt plaats in nauwe samenwerking en consultatie met terreinbeheerders en gebruikers, waaronder dierhouders. Het richt zich op de volgende aspecten van de wolf:
- Bewegingen en terreingebruik in een cultuurlandschap met intensief menselijk gebruik en antropogene druk.
- Predatie op zowel wilde prooidieren als landbouwhuisdieren.
- De relatie tussen wolven en menselijke belangen in de regio, zoals landbouw, recreatie en veiligheid.
- Mogelijkheden voor conflictresolutie. Mede middels het geven van objectieve lezingen, interviews en consultatiegesprekken met belanghebbenden, onder meer georganiseerd door betreffende gemeenten en de provincies (momenteel voor Gelderland en Utrecht).
Dit onderzoek bouwt voort op eerdere studies naar de terugkeer van de wolf, van meer natuurlijke ecosystemen in Oost-Europa, via cultuurlandschappen in Duitsland, naar de technogene landschappen van Nederland. Door deze verschuivingen in landschapsecologische omstandigheden komen veranderingen in het gedrag en de leefwijze van ‘wolfssystemen’ beter in beeld.
In samenwerking met Cumbria University heeft EcoNatura (Erwin van Maanen) een nieuw boek geïnitieerd en geproduceerd over de wolf. Het nieuwe en qua informatie unieke boek met hoofdstukken van diverse auteurs en wolvendeskundigen, behandelt verscheidene aspecten van de wolf. Inclusief de terugkeer in het moderne cultuurlandschap en betekenis, ecologie, onderzoek predatie-preventie, geschiedenis en denkbeelden van het fameuze dier bij de mens door de eeuwen heen en actueel.
Het boek werd in juli 2023 uitgegeven door Boydell & Brewer en past in een reeks andere diermonografieën (eerder over de beer) en denken over de natuur (Culture, Nature & Heritage).
→ Hier meer informatie over het boek.
EcoNatura doet al ruime tijd onderzoek naar de terugkomst van de wolf in ons cultuurlandschap en in de relatie met mensen, gericht op objectieve of onafhankelijke beschouwing binnen dit kader en met publiekslezingen en interviews.
Ecologische waardering in stedelijk milieu
In opdracht van de gemeente Amsterdam Noord voert Econatura momenteel een natuurwaardenonderzoek uit voor een zone aan de noordrand van Amsterdam en gebied Schellingwoude. Het gebied bestaat uit grote volkstuincomplexen en bosrijk parklandschap. Het gebied ligt als ecologische buffer met faunapassages of de connectiviteit tussen de stadsrand en het laagveengebied van Waterland. De natuurinventarisaties – samen met een landschapsecologische waardering – worden verspreid over de gehele zomer uitgevoerd, om een goed en zo volledig mogelijk beeld te krijgen van de fenologie van het gebied. In het natuuronderzoek worden verscheidene inventarisatiemethoden naar soortgroep (inclusief dagvlinders, libellen, vogels en zoogdieren) toegepast.
Ondanks de menselijke invloeden herbergt het gebied een redelijke biodiversiteit. Het is er florarijk met veel bloemrijk grasland met kenmerkende soorten als bijvoorbeeld grote ratelaar, echte koekoeksbloem en gevlekte orchis. Het gebied is ook redelijk vogelrijk met kenmerkende of opvallende soorten als de ransuil, bosrietzanger en kleine karekiet. Bijzonder is de rijkdom aan vleermuizen met tenminste zes soorten, waaronder de meervleermuis als belangwekkende soort.
Effecten van kunstlicht op wilde dieren
In verband met de planning van twee nieuwe LED-reclamemasten van Greenledwalls langs de A1 bij Deventer deed EcoNatura onderzoek naar de effecten van kunstlicht op natuurwaarden. Hieruit blijkt dat veel wilde planten en dieren op subtiele wijze in hun ecofysiologie worden verstoord. De algemene wildgroei aan nachtelijk kunstlicht (waaronder straat-, wegen- en reclameverlichting) heeft ook al voor veel uitholling van de biodiversiteit gezorgd.
Veel nacht actieve dieren – waaronder licht gevoelige vleermuissoorten – mijden gebieden met een teveel aan verlichting, waardoor ze niet langer als geschikt leefgebied gewaardeerd kunnen worden. Dagdieren worden in hun nachtrust en energiehuishouding (bioritmen) geraakt. Dit bleek ook uit het onderzoek en dat van anderen.
Het niet langer voorkomen van beschermde dieren en planten in sterk verlichte gebieden en tevens onder andere al langer bestaande milieudruk, geeft feitelijk groen licht voor het plaatsen van nog meer licht; zoals in dit geval de reclamemasten. Toch kunnen de effecten hiervan geminimaliseerd worden, onder meer door het kunnen uitschakelen en dimmen van de LEDs, bijvoorbeeld op minder verstoring gevend warm LED-licht buiten het groen-blauwe spectrum.
Al met al liet de studie ook zien dat het best wel minder kan met de bestaande verlichting door het SMART uit te dunnen en dimmen.
De bever in het nauw
In opdracht van de Stichting Kloppend Stadshart en in samenwerking met Habitat Advocaten, voert EcoNatura sinds enkele jaren natuurbeschermingsonderzoek uit voor het behoud van een familie bever in de havens van Stadsblokken langs de Neder-Rijn bij Arnhem. Voor het gebied staat een grootschalige bebouwing voor ogen.
Het voorkomen van bevers werd geruime tijd ontkend of gebagatelliseerd. Met hulp en monitoring van de woonbootbewoners (citizen science) werd uiteindelijk een beverburcht met een familie van tenminste acht bevers onomstotelijk vastgesteld en gelokaliseerd. De beverburcht is een in de dichte oevervegetatie verborgen ondergronds hol in een landtong; of aardeburcht. Dit wijkt af van een normaliter goed zichtbare ’takkenburcht’. Waarschijnlijk betreft het een complex en diep gangenstelsel waarmee gedegen rekening moet worden gehouden, in verband met instortingsgevaar wanneer erop gebouwd wordt.
De onderhavige beverfamilie staat los van een andere in het nabijgelegen natuurontwikkelingsgebied Meinerswijk, eerder een twistpunt. Uit het onderzoek van EcoNatura blijkt dat gebied Stadsblokken, met voormalige scheepswerf dat over de jaren verwildert is geraakt, ook andere natuurwaarden herbergt; waaronder de ringslang, diverse andere water- en zangvogels (o.a. de ijsvogel), konijn en (kleine) marterachtigen. Het havengebied is tevens jachtgebied voor grote aantallen vleermuizen, waaronder de watervleermuis en meervleermuis. Onder de rook van Arnhem is het gebied ook van betekenis als verpozings- en recreatiegebied met natuurbeleving.
Het uitgebreide onderzoek met (nacht)observatie verhelderde ook veel aspecten van de sociale leefwijze, habitatgebruik en foerageergedrag van de bevers.
De rechter oordeelde onlangs op basis van het onderzoek dat er zorgvuldiger moet worden omgegaan met de bescherming van de bevers in het gebied, de andere beschermde natuurwaarden doorgaans nog niet onder de loep genomen. De gebiedsontwikkeling is ook controversieel in verband met de waterhuishouding van het gebied.
Nachtdieren in onze omgeving en bescherming
Uiteindelijk kon met de opheffing van de meeste Corona maatregelen de lezing over nachtdieren onlangs doorgaan, na twee jaar voorbereiding en uitstel. De lezing was in opdracht van Omgevingsdienst IJmond met de vraag te vertellen over de leefwijze en superzintuigen van nachtdieren in onze omgeving en hoe ze hier kunnen overleven. Ook over wat nodig is om nachtdieren effectief in beeld te krijgen (met de nieuwste technologieën), wat belangrijke bedreigingen voor ze zijn en hoe we ze beter kunnen beschermen in een sterk veranderende wereld met veel menselijke invloeden (waaronder toenemende invloed van kunstlicht).
Dit kwam in een notendop aan bod voor een geboeid publiek.
EcoNatura doet al meerdere jaren onderzoek naar het gedrag en habitatgebruik van nachtdieren waaronder uilen, vleermuizen, slaapmuizen, bevers, marterachtigen en recent ook de wolf. Hieruit komen bijzondere nieuwe inzichten naar voren. Er wordt gebruik gemaakt van de nieuwste digitale technieken, waaronder de warmtebeeldcamera.
Natuurinclusief in grootstedelijk Amsterdam
EcoNatura werkt momenteel aan ecologische verrijking van drie grote kantoorgebouwen in zuidoost Amsterdam. Een grote uitdaging!
Toch zijn er meestal weer kansrijke mogelijkheden, zoals een groen- of bruindak met biodiversiteitborders en faunavoorzieningen als een slechtvalk- of torenvalkkast, kunstmatige nestplaatsen voor de scholekster en visdief en bloemrijk nectar-biotoop voor wilde nuttige insecten. Systeem-ecologisch gericht op biodiversiteitversterking.
De kunst is om opdrachtgevers te inspireren en enthousiasmeren voor een hoog natuurinclusief ambitieniveau en dat gaat vast lukken. Stay tuned voor de resultaten.
Bemiddeling tussen mensen en wolven
EcoNatura levert onderbouwing voor een advies gericht op meer conflictarme omgang met (zwervende) wolven in de provincie Friesland. Het adviesplan wordt door de Projectgroep Preventie Wolvenschade Fryslân (PPWF) aan Gedeputeerde Staten voorgelegd.
De huidige zwerfwolven problematiek en predatie op met name schapen in de oostelijke provincies vraagt met name om een strategisch toegesneden aanpak met meer integrale beschouwing van het conflict tussen de belangen van mensen (specifiek de veranderende schapenhouderij) en het ecologisch draagvlak voor wolven, samen met de optimale toepassing van wolven werende middelen.
Gebreken in deze drieluik van dimensies rondom bescherming van de wolf verzwakken het maatschappelijk draagvlak of vragen alle drie actueel om versterking.
Meer over onderzoek naar wolven.
Info brochure over het gebruik van fladderlinten of turbofladrie.
IPRA video over de relatie wolven, kuddewaakhonden en wolvenhekken.
EcoNatura werkt samen met de Gemeente Ooststellingwerf in Friesland aan een citizen science of burgerwetenschap project gericht op het versterken van participatie in het biodiversiteitsbeleid van de gemeente en ondersteuning daarvan. Het project richt zich op vervulling van twee van de speerpunten van het Biodiversiteitsplan, namelijk voor meer kennis over wat er aan natuur leeft en versterking van draagkracht of bewustwording voor meer op ecologie gestoelde natuur in de gemeente.
In het project mogen burgers gestandaardiseerd een maand lang met behulp van beschikbaar gestelde wildcamera’s of een ‘cameraval’ zelf onderzoeken wat er zoal leeft op hun erf. Het project duurt vijf maanden met vijf camera’s beschikbaar. De bevindingen worden verwerkt en gepubliceerd in een rapportage die in de publieke spotlight wordt gezet.