Aandacht voor Aandachtssoorten

In het nieuwe Nederlandse krijgt biodiversiteit momenteel veel aandacht. Daarin voorop staan diersoorten die het vooral moeilijk hebben en een graadmeter vormen voor de gezondheid van ons milieu en de ecologie die daarin een belangrijke rol speelt. Met versterkende en beschermende maatregelen kan al snel veel gedaan worden om deze en andere soorten een beter leven te geven; en tegelijkertijd onze leefomgeving weer nieuw leven in te blazen.

Hier allereerst aandacht voor de huismus als snel over het hoofd geziene vogelsoort die dichtbij bij ons in het stedelijke voorkomt, maar een onstabiele status heeft door velerlei milieuveranderingen, waaronder snelle verstedelijking.

De huismus

Iedereen kent wel de huismus, dat tjilpende roodbruine tot vaal gekleurde vogeltje dat vaak in groepjes in de dorpen, parken en op boerenerven leeft. Wat lang niet iedereen weet is dat dit vinkje van het oude platteland het op veel plaatsen moeilijk heeft gekregen in het sterk moderniserende Nederland. Er is zelfs sprake van achteruitgang. Toch kunnen we deze vogel een handje helpen er weer bovenop te komen of om er voor te zorgen dat ze het in stedelijk milieu weer duurzaam beter kunnen krijgen.

Huismussen leven koloniaal samen in onze (oud) stedelijke met groene omgeving broedend in nissen en speleten van gebouwen.

De huismus leeft en plant zich voort in groepjes of kolonies. De vogel bouwt zijn ‘slordige’ nesten van grasslierten en ander materiaal (zoals paardenhaar, stofjes en papiersnippers) bij voorkeur in de nissen van gebouwen, zoals bijvoorbeeld onder dakpannen. Dat laatste vindt niet iedereen leuk en daarom zijn er ook veel nestplaatsen verloren gegaan in het verleden door mussen afschermende maatregelen. Tevens heeft het bouwbesluit van 2003 er voor gezorgd dat er geen dier meer in moderne gebouwen naar binnen kan. Het alternatief is de mussen een andere nestplaats aan te bieden in de vorm van zogenaamde ‘mussenviden’ of nestkasten die speciaal voor koloniebroedende mussen zijn ontworpen.

Voedsel is naast nestgelegenheid van groot belang en ook dat voedsel jaarrond dicht bij de nestlocaties in ruime mate gevonden kan worden. Huismussen zijn namelijk zeer honkvast en gebonden aan hun relatief kleine leefgebieden; zoals op een groot erf of in een woonwijk. Ze leven met name van zaden, boomknoppen en in mindere mate van insecten (waaronder muggen en vliegen; en bijvoorbeeld ook insecten die schadelijk zijn voor voor fruitbomen).  Ook voedselresten van de mens op straat versmaden ze niet, hoewel dat lang niet altijd goed voor ze is.

De nabijheid van water, bijvoorbeeld een vogelbad of vijver vormt een sterk pré.

Naast huisvesting en voedsel is ook nabijgelegen dekking van groot belang. Mussen schuilen of roesten graag met elkaar in struiken en doen dat bijvoorbeeld graag in haagbeukenhagen, meestal vast of jaarrond. Dit biedt tevens bescherming tegen hun voornaamste vijanden zoals huiskatten en roofvogels als de sperwer. De meestal vaste nestplaatsen vlakbij de roestplaats worden ook gebruikt als schuilplaats in de winter of bij aanhoudend koud weer.

Habitat versterkende maatregelen voor huismussen

Bij het creëren van nieuw aanbod of de verliescompensatie van bestaande nestplaatsen, zoals bij de onvermijdelijke afbreuk van een gebouw gelden de volgende randvoorwaarden voor succes.

Aangezien mussen in kleine kolonies sociaal samenleven volstaat het aanbieden van een enkele nestplaats niet. Zogenaamde combinatie mussenkasten of mussenviden kunnen hiervoor kansrijk worden ingezet. Deze komen meestal standaard met aanbod van drie nestplaatsen. Om een grotere kolonie te bedienen zijn dan ook meerdere van deze kasten nodig naar keuze en ambitie. Meer is altijd beter en dan valt te denken aan het aanbieden van een ‘mussenflat’ of grotere nestkast met aanbod van meer kraamkamers.

De kasten te koop bij verscheidene leveranciers variëren in duurzaamheid en plaatsingsmogelijkheid. Zo zijn er aan de muur te hangen houten nestkasten, maar ook duurzamer in de muur te metselen neststenen die goed en snel bruikbaar werken in de praktijk (zie voorbeeld navolgend).

Mussenvide

Mussenstenen als inmetselbare nestvoorziening in nieuwbouw lijken een effectieve en duurzame oplossing te zijn, zoals hier ter compensatie in het verbouwde Haerenkwartier in Oosterwolde.

Voor het resoluut moeten beschermen van dakranden, maar toch kunnen aanbieden van mussennestplaatsen kan een zogenaamde Vogelvriendelijke vogelschroot worden geplaatst.

Zaak is wel dat de nestkasten op de juiste plek worden geplaatst, liefst op of aan de luwe kant van een gebouw. Daar met de minste windinvloeden en waar het ’s middags sneller afkoelt en ’s morgens na een koude nacht snel opwarmt; namelijk op het oosten of zuidoosten gericht. De plaatsingshoogte is ook van belang op hoogte van minimaal twee meter tegen grondroofdieren en veilig op afstand van de klimwegen van katten en steenmarters (bijvoorbeeld niet tegen muren met diepe voegen of bij klimop).

Zorg naast nestgelegenheid ook voor voedsel en beschutting

Het dieet van de huismus bestaat hoofdzakelijk uit zaden van diverse grassen en kruiden, waaronder die van aantrekkelijke wilde inheemse planten als Ambrosia, kaardebol, cichorei en teunisbloem. Daarnaast ook gewassen en kruiden zoals boekweit en zonnebloem. Op bodem en situatie toegesneden zaadmengels van blijvende inheemse en zaadzettende wilde planten verdienen de voorkeur, ook omdat ze aantrekkelijk kunnen zijn voor andere dieren, waaronder bijzondere bijen en vlinders. De firma Cruydthoek uit Nijeberkoop van dienst zijn met advies over de juiste zaadmengels met zaadzetting ook goed voor mussen en andere vinkachtigen.

Het laten staan van onkruiden (met name grassen) die zaden produceren helpt de huismus ook. En zo ontstaat een zekere balans in onkruidengroei, in toom gehouden door huismussen en andere wilde dieren. Het planten van fruitbomen en struikbomen waaronder hazelaar, meidoorn en Gelderse roos is ook goed voor de huismus, niet alleen als voedselplant maar ook als roestplaatsen en dekking.

Bescherming van de huismus

De huismus is in Nederland een strikt beschermde vogelsoort waarvan de nestplaatsen jaarrond zijn beschermd. Dit betekent dat zorg moet worden genomen voor bestaande nestplaatsen met leefgebied er direct omheen. Voor ingrepen of transformaties op erven met nadelige invloed op de leefvoorzieningen van de huismus en andere beschermde soorten geldt een toetsing aan de Wet natuurbescherming middels de Omgevingsvergunning. Hiervoor is het Kennisdocument Huismus van BIJ12 opgesteld.

EcoNatura voert onderzoek naar het voorkomen van de huismus en beschermingsmaatregelen volgens ornithologisch gestandaardiseerde werkwijze en op systeem-ecologische leest. →Meer informatie of een offerte-aanvraag.

Nieuwsarchief